دلار نیمایی چیست و چه کسانی میتوانند آن را دریافت کنند؟

در دنیای اقتصاد ایران، اصطلاح دلار نیمایی یکی از مفاهیم کلیدی در بازار ارز است که نقش مهمی در واردات و صادرات ایفا می کند. اگر شما هم به عنوان تاجر، واردکننده یا علاقه مند به مسائل اقتصادی، به دنبال درک دقیق این مفهوم هستید، این راهنمای کامل به شما کمک خواهد کرد. ما در اینجا به بررسی کامل دلار نیمایی، سامانه نیما، شرایط دریافت آن و نکات مرتبط می پردازیم.

سامانه نیما چیست و چرا ایجاد شد؟

سامانه نیما یا همان سامانه یکپارچه معاملات ارزی یک پلتفرم آنلاین است که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران راه اندازی شده تا معاملات ارزی بین صادرکنندگان و واردکنندگان را مدیریت کند.

این سامانه در سال 1397 معرفی شد تا از نوسانات شدید بازار ارز جلوگیری کند. در واقع، نیما بستری امن برای خرید و فروش ارز فراهم می کند که صادرکنندگان ارز حاصل از صادرات خود را در آن عرضه کرده و واردکنندگان می توانند آن را خریداری کنند.

پس از نوسانات شدید ارزی در سال های گذشته، دولت برای کنترل مصارف ارزی و هدایت ارز حاصل از صادرات غیرنفتی، مثل پتروشیمی ها و معادن، به چرخه اقتصاد، این سامانه را طراحی کرد تا شکاف میان عرضه و تقاضا مدیریت شود.

دلار نیمایی چیست و نرخ آن چگونه محاسبه می شود؟

دلار نیمایی به نرخی از دلار آمریکا اشاره دارد که در سامانه نیما معامله می شود. این نرخ بر اساس عرضه و تقاضای واقعی در سامانه تعیین می گردد و معمولا پایین تر از قیمت دلار آزاد در بازار است. برای مثال، در سال های اخیر، اختلاف قیمت دلار نیمایی و آزاد گاهی تا 20-30 درصد بوده است.

نرخ دلار نیمایی روزانه توسط بانک مرکزی اعلام می شود و بر اساس میانگین معاملات روز قبل محاسبه می گردد. این نرخ برای واردات کالاهای اساسی مانند گندم، دانه های روغنی، داروها و مواد اولیه صنعتی استفاده می شود. برخلاف دلار آزاد که در صرافی ها معامله می شود، دلار نیمایی تنها در چارچوب سامانه نیما قابل دسترسی است و هدف آن حمایت از تولید داخلی و کنترل واردات غیرضروری است.

تاثیر نوسانات دلار نیمایی بر سفره مردم

شاید بپرسید نرخ نیمایی چه ارتباطی به مصرف کننده نهایی دارد؟ پاسخ ساده است: بهای تمام شده کالا.

دلار نیمایی ابزاری کلیدی برای مدیریت اقتصاد ایران است که به واردکنندگان کالاهای ضروری کمک می کند تا با هزینه کمتر فعالیت کنند. وقتی نرخ دلار نیمایی افزایش می یابد، هزینه واردات مواد اولیه برای تولیدکننده داخلی بالا می رود. این موضوع مستقیما روی قیمت کالاهایی مانند روغن، برنج، لوازم خانگی و حتی محصولات پتروشیمی تاثیر می گذارد. در واقع، نرخ نیمایی لنگر قیمت گذاری بسیاری از کالاهای شرکتی در بورس کالا است.

تفاوت دلار نیمایی با دلار آزاد و ارز ترجیحی

بسیاری از افراد دلار نیمایی را  با ارز ترجیحی یا دلار بازار آزاد اشتباه می گیرند. بیایید تفاوت ها را شفاف کنیم:

• دلار آزاد: قیمتی است که در بازار آزاد و صرافی های غیررسمی تعیین می شود و بر اساس عرضه و تقاضای روانی بازار است.
• دلار نیمایی: نرخی است که در سامانه نیما معامله می شود. این نرخ معمولا پایین تر از بازار آزاد و بالاتر از نرخ ارز دولتی (ترجیحی) است.
• دلار توافقی: نرخی که اخیرا برای نزدیک کردن قیمت ها به هم ایجاد شده و در صرافی های بانکی معامله می شود.

بازیگران اصلی در سامانه نیما

سامانه نیما یک بستر رسمی برای مدیریت و سامان دهی معاملات ارزی کشور است و هر یک از بازیگران آن نقش مشخص و مکملی دارند. نقش اعضای مختلف این سامانه به شرح زیر است:

1. واردکنندگان

واردکنندگان اصلی ترین متقاضیان ارز در سامانه نیما هستند. آن ها برای تأمین ارز موردنیاز واردات کالاها و خدمات (مانند مواد اولیه، ماشین آلات، قطعات و برخی خدمات فنی) درخواست خود را در سامانه ثبت می کنند.

میزان و نوع ارز تخصیص یافته به واردکنندگان معمولا بر اساس اولویت های کالایی، سیاست های ارزی دولت و منابع ارزی موجود تعیین می شود.

2. صادرکنندگان

صادرکنندگان نقش عرضه کننده ارز را در سامانه نیما ایفا می کنند. آن ها موظف اند ارز حاصل از صادرات خود، به ویژه صادرات غیرنفتی، را طبق ضوابط بانک مرکزی به چرخه اقتصادی کشور بازگردانند و در سامانه نیما عرضه کنند. این کار به افزایش عرضه ارز، کنترل نرخ ارز و تامین نیازهای وارداتی کشور کمک می کند.

3. صرافی ها و بانک ها

صرافی ها و بانک ها به عنوان واسطه گران معاملات ارزی عمل می کنند. آن ها عملیات خرید، فروش و انتقال ارز بین صادرکنندگان و واردکنندگان را تسهیل کرده و امور تسویه، حواله های ارزی و نقل وانتقال وجوه را انجام می دهند. همچنین نقش مهمی در شفافیت، سرعت انجام معاملات و کاهش ریسک های ارزی دارند.

4. بانک مرکزی

بانک مرکزی ناظر، سیاست گذار و مدیر اصلی سامانه نیما است. این نهاد قوانین، مقررات و چارچوب های اجرایی سامانه را تعیین می کند، بر عملکرد بازیگران نظارت دارد و در صورت لزوم با سیاست های کنترلی یا تزریق ارز به تنظیم بازار کمک می کند. هدف اصلی بانک مرکزی از مدیریت نیما، ثبات بازار ارز، مدیریت منابع ارزی و جلوگیری از نوسانات شدید است.

در مجموع، سامانه نیما با همکاری این چهار بازیگر، نقش مهمی در تنظیم بازار ارز، شفاف سازی معاملات ارزی و حمایت از تجارت خارجی کشور ایفا می کند.

چه کسانی می توانند دلار نیمایی دریافت کنند؟

ارز نیمایی به هر کسی تعلق نمی گیرد. این ارز صرفا برای واردات کالا و خدمات است. بر اساس مقررات بانک مرکزی، دریافت کنندگان اصلی عبارتند از:

• واردکنندگان کالاهای اساسی: مانند واردکنندگان گندم، روغن، دارو و تجهیزات پزشکی. این کالاها اولویت اول هستند و ارز نیمایی برای تامین نیازهای حیاتی جامعه تخصیص می یابد.
• واردکنندگان مواد اولیه صنعتی: شرکت هایی که مواد خام برای تولید داخلی نیاز دارند، مانند صنایع غذایی، دارویی و خودروسازی.
• صادرکنندگان: صادرکنندگان می توانند ارز حاصل از صادرات خود را در سامانه نیما بفروشند و در مقابل، ارز نیمایی دریافت کنند. این گروه نقش عرضه کننده ارز را ایفا می کنند.
• شرکت های تولیدی و تجاری ثبت شده: افرادی که مجوز واردات دارند و کالاهای واسطه ای یا سرمایه ای وارد می کنند، مشروط به اینکه کالاها غیرتجملی باشند.

مراحل گام به گام خرید ارز از سامانه نیما

ابتدا اجازه دهید ببینیم چه کسانی نیاز به ثبت نام دارند؟

➖واردکنندگان کالا (برای درخواست تامین ارز نیمایی)

➖صادرکنندگان (برای عرضه ارز حاصل از صادرات)

➖شرکت های تولیدی دارای کارت بازرگانی یا مجوز فعالیت تجاری خارجی

➖صرافی های مجاز (ثبت نام جداگانه از طریق بانک مرکزی)

توجه: افراد حقیقی بدون فعالیت تجاری و کارت بازرگانی نمی توانند مستقیما در سامانه نیما فعالیت کنند.

مراحل ثبت نام در سامانه جامع تجارت (برای دسترسی به نیما) به شرح زیر است:

به سایت سامانه جامع تجارت به آدرس ntsw.ir مراجعه کنید.

1. روی دکمه ثبت نام کلیک کنید.
2. نوع کاربر را حقیقی یا حقوقی انتخاب کنید.
3. فرم ثبت نام را تکمیل کنید.
4. کد 5 یا 6 رقمی ارسال شده به موبایل خود را وارد کنید و دکمه تایید را بزنید.
5. پس از ورود اولیه، باید مدارک شامل کارت ملی یا شناسنامه، کارت بازرگانی و مواردی از این قبیل را بارگذاری کنید.
6. پس از بررسی مدارک حساب کاربری شما فعال می شود و می توانید وارد شوید.

مراحل استفاده از سامانه نیما پس از ثبت نام برای واردکنندگانی که قصد خرید ارز نیمایی را دارند به شرح زیر است.

📌اگر به عنوان یک بازرگان قصد خرید ارز دارید، مسیر شما به این صورت است:

• ثبت سفارش: ابتدا باید در سامانه جامع تجارت ایران ثبت سفارش کنید.
• تاییدیه وزارت صمت: مجوز ورود کالا باید صادر شود.
• درخواست تامین ارز: پس از تایید، درخواست خود را به بانک عامل ارسال می کنید.
• انتخاب صرافی در نیما: در این مرحله، درخواست شما در سامانه نیما نمایش داده می شود و صرافی ها پیشنهادات خود را ارائه می دهند.
• واریز وجه و تسویه: پس از توافق بر سر قیمت، ریال معادل را واریز کرده و صرافی ارز را به حساب فروشنده خارجی منتقل می کند.

📌برای صادرکنندگان مراحل فروش ارز شامل موارد زیر می شود:

1. ورود به حساب کاربری
2. ثبت پروانه صادراتی در بخش مربوطه
3. عرضه ارز حاصل از صادرات (مبلغ و نرخ پیشنهادی)
4. درخواست ها از واردکنندگان نمایش داده می شود
5. پذیرش یا رد پیشنهادها و نهایی سازی معامله